Phê bình luân lí học văn học

Phê bình luân lí học văn học (文学伦理学批评 – ethical literary criticism) là một lí thuyết và phương pháp sử dụng quan điểm, phương pháp và thuật ngữ luân lí để đọc, lí giải, phân tích và làm sáng tỏ các vấn đề văn học. Về bản chất, phê bình luân lí học văn học vừa là một trường phái lí thuyết với hệ thống lí luận của riêng mình, vừa là một phương pháp nghiên cứu, phê bình văn học dựa trên cơ sở lí thuyết từ góc nhìn luân lí đặc trưng của mình. Lập trường căn bản của phê bình luân lí học văn học là các phạm trù luân lí, bởi vậy nó xem nguồn gốc của văn học là sản phẩm của luân lí, văn học là hình thức biểu đạt luân lí xã hội trong những giai đoạn lịch sử nhất định; bản chất của văn học là nghệ thuật liên quan đến luân lí. Cũng bởi vậy, tính chất luân lí và chức năng giáo dục của văn học xuất hiện và tồn tại từ thuở bình minh của văn học nhân loại.

Khả năng vận dụng của phê bình luân lí học văn học rất rộng, từ tác phẩm, tác giả, độc giả đến nhiều vấn đề khác liên quan đến văn học. Để tránh hiện tượng xa rời giữa nhà phê bình với đối tượng bản mệnh của nghiên cứu văn học là văn bản văn học, phê bình luân lí học văn học kiên định với việc lấy văn bản tác phẩm làm trung tâm. Nhà nghiên cứu phải khám phá và lí giải các hiện tượng đạo đức, các mối quan hệ luân lí phức tạp giữa con người với chính mình, con người với tha nhân, con người với xã hội, con người với tự nhiên,… Từ các chiều kích luân lí này, nhà nghiên cứu phải phân tích các lựa chọn luân lí trong các môi trường luân lí khác nhau mà nhân vật thực hiện, đồng thời phải giải thích động cơ, quá trình, kết quả và ý nghĩa của các lựa chọn luân lí đó. Phê bình luân lí học văn học đề cao chức năng giáo dục của văn học, vì vậy, phân tích lựa chọn luân lí trong văn học phải đi cùng phát hiện những tấm gương đạo đức, chỉ ra các bài học giá trị, đem đến kinh nghiệm và định hướng chân – thiện – mĩ cho sự tiến bộ của văn minh nhân loại.